Lửa thiêu rụi nhà Rông, người Ba Na tiếc nuối 1 biểu tượng đẹp

Trận giông tố bất ngờ ập đến, kèm theo tiếng sét chát chúa đã thiêu rụi một phần ngôi làng người Ba Na gần 100 tuổi, 1 ngôi làng còn giữ được dáng vẻ hoang sơ, lưu giữ nhiều giá trị nguyên bản.

1 (1)

Cách TP Pleiku (Gia Lai) chừng 60km, làng Kon Sơ Lăl thuộc xã Hà Tây, huyện Chư Păh như ẩn mình, nằm đơn độc, tách biệt với bên ngoài. Không còn rộn rã xô bồ, từ nhiều năm nay, làng Kon Sơ Lăl đã cửa đóng then cài, nhà tranh vách đất rêu phong.

Những âm vang của cồng chiêng, điệu múa cùng với ché rượu cần ngân nga đã đi vào dĩ vãng. Kon Sơ Lăl giờ đây tĩnh lặng, mộc mạc hoang sơ, mang vẻ đẹp hiền hòa của một “ngôi làng cổ”.

Án ngự giữa làng là ngôi nhà rông cao chót vót như cây kơ nia già – chứng nhân thầm lặng nhìn hàng chục hộ gia đình rời bước ra đi. Trước đây, làng Kon Sơ Lăl là một vùng đất trù phú, cây cối tốt tươi, heo đầy đàn và lúa đầy kho. Nhưng khi hòa nhập với bên ngoài, làng trở nên lạc hậu. Bà con không hề biết đến đèn điện, cái chữ mù mờ, đau ốm chỉ biết cầu Yàng (Thần linh) mong qua khỏi.

Lửa thiêu rụi nhà Rông, người Ba Na tiếc nuối 1 biểu tượng đẹp – Ảnh 1

Một góc làng Kon Sơn Lăl, xã Hà Tây, huyện Chư Păh (Gia Lai)

Năm 2002, chính quyền địa phương đã lên “kế sách” dời cả làng ra gần trung tâm xã, đảm bảo cho bà con cuộc sống no đủ, tiện nghi. Nhiều cụ già đã không nỡ quay lưng, nguyện ở lại sống chết với làng cũ.

Một số người, mặc dù sang nơi ở mới nhưng vẫn giữ nguyên ở đó từng mái nhà, gốc cây… để thỉnh thoảng lại tìm thăm lại. Với họ, làng cũ rất đỗi thân thương, ngay cả đứa trẻ mới mở mắt đã thấy căn nhà rông sừng sững. Lúc rời làng, bà con dắt díu nhau đi và chỉ mang theo những thứ thiết yếu là đàn heo, con gà, hạt thóc. Giờ làng cũ đìu hiu, vắng tiếng người. Những gốc xoài, cây mít nay đã quá người ôm…

Lửa thiêu rụi nhà Rông, người Ba Na tiếc nuối 1 biểu tượng đẹp – Ảnh 2

Nhà rông, tài sản vô giá của một buôn làng

Trong cái nắng ban trưa như thiêu, đàn lợn ì thấy người lạ lười không muốn chạy. Căn nhà rông và những mái tranh vách đất vẫn im ỉm khóa mặc cho gió xạc xào lung lay.

Anh Biên, Phó Chủ tịch xã Hà Tây (người dân Ba Na) chia sẻ: “Năm 2002 bắt đầu di dời bà con ra làng mới nhưng đến năm 2007 mới hoàn thành. Lúc đầu vận động đưa người dân ra ngoài khó lắm, bà con không chịu đi, chỉ muốn bám trụ tại làng thôi”.

“Sau mấy năm, cuộc sống người dân đã đổi thay nhiều lắm, giờ hộ nào cũng có nhà cửa khang trang, việc đi lại và giao lưu hàng hóa thuận tiện hơn rất nhiều. Lúc trước, bà con chỉ đi bộ, nay đã có xe, tivi, điện thoại… đủ cả. Riêng việc học hành được địa phương quan tâm, chứ trước kia việc học ít được chú ý lắm”.

Cách đây khoảng 2 năm, khi phong trào mua gỗ trắc lên ngôi, đã có không ít ngôi làng chao đảo, lung lay vì bà con dỡ nhà sàn, dỡ nhà rông lấy gỗ bán cho thương lái. Tại xã Hà Tây, 5/10 ngôi nhà rông bị “cơn bão mua gỗ trắc” cuốn bay, thay vào đó là nhà rông bêtông, mái tôn trông rất vô hồn, mất đi giá trị vốn có.

Nhà rông của người Ba Na ở làng Kon Sơ Lăl được các thương lái đặc biệt chú ý. Ở đây, nhà cao bằng 3 – 4 ngọn sào, rộng đến mấy chục bước chân được dựng bằng cột gỗ trắc cao 6m và to hơn cả người ôm. Năm 1988, nhà rông này được bà con cả làng xây dựng lại thay cho nhà cũ. Về vật liệu gồm: gỗ trắc, tre, tranh… bà con đã chuẩn bị gần 3 năm với hàng trăm ngày công. Nhà rông càng to, cao được làm công phu càng chứng tỏ sự vững chãi, giàu có của làng.

Theo lời già làng cho hay, nhà rông là tài sản của làng, khi làm cũng được Yàng chứng giám. Nếu bán nhà rông thì làng sẽ bị Yàng phạt, dễ gặp tai ương. Mặc dù đã về làng mới nhưng khi có chuyện vui, hay buồn thì bà con đều về báo, chia sẻ với làng cũ, coi đây là ngôi nhà thứ 2 của mình.

Một ngày cuối tháng 4, trong cái nắng chói chang của mùa khô Tây Nguyên, trời bỗng nổi cơn giông. Gió kèm theo sấm chớp đổ đến, sét đánh trúng gốc cây sau đó làm lửa bén sang một căn nhà sàn ở trong làng. Lúc đó có gió lốc lớn, lửa cháy lan sang 11 ngôi nhà sàn khác trong đó có 1 ngôi nhà rông. Khi phát hiện cháy ở làng cũ, hàng trăm người kéo đến dập lửa nhưng do gió to nên bất thành.

Lửa thiêu rụi nhà Rông, người Ba Na tiếc nuối 1 biểu tượng đẹp – Ảnh 3

Sau vụ cháy, người dân Tây Nguyên mất đi một ngôi làng truyền thống hàng trăm năm tuổi

12 căn nhà bị thiêu trụi, trong đó có ngôi nhà rông biểu tượng của làng. Thiệt hại lên đến đến trên chục tỷ đồng. Sau vụ cháy, ai nấy đều xót xa. Không chỉ vì những ngôi nhà làm bằng gỗ trắc trị giá hàng tỷ đồng mà vì một biểu tượng lớn của người Ba Na ở Tây Nguyên đã không còn…

Chí Dũng